Vijf Hollanders aan de Maaltijd

Standaard

geschreven door: Tom Versteeg
vijf hollanders aan de maaltijd

“Vijf Hollanders aan de maaltijd” – Anoniem, 1790 – 1810, Japan
bron: Rijksmuseum

Deze prent beeldt de ‘cultuurshock’ uit tussen de Nederlandse cultuur en de Japanse. Gemaakt tijdens een periode waarin Nederlandse kolonialisten druk bezig waren specerijen te winnen uit Nederlands-Indië.
De onbekende Japanse kunstenaar laat zien hoe hij/zij de Nederlanders zag. Ze kwamen uit een vreemd continent, brachten tafels en stoelen mee en aten met een soort van harken en messen. In die tijd kenden ze in Japan niet de gewoonte om te dineren aan hoge tafels en hoge stoelen, laat staan met mes en vork. De raakvlakken die deze prent heeft met de noties van gastvrijheid zijn in veelvoud te vinden: ondanks dat de Nederlanders naar Japan kwamen met blijkbaar eigen tafels, stoelen en eetgerei, wordt hen toch eten en drinken geserveerd door de Japanse bedienden. De Japanse mensen begrepen niet wat de bedoeling was van het tafereel en hadden ook nog nooit eerder gezien dat een diner op deze manier genuttigd werd. Toch weerhield hen dit niet de Nederlanders te observeren, het verblijf zo aangenaam mogelijk te maken en ze te leren kennen. Het feit dat een kunstenaar het zo interessant vond om dit te aanschouwen dat hij/zij er een prent van gemaakt heeft op houtsnede, laat zien dat de Japanners bereid waren te werken aan een relatie met de Nederlandse ‘vreemdelingen’ en ze tegemoet te komen in deze relatie. Ondanks dat de gewoonten niet aansloten bij de beleving van het diner vanuit een Japans perspectief, lijkt het er op dat ze het verschil van culturen accepteren en ze de situatie voor de Nederlanders willen vergemakkelijken.

Let wel dat deze prent gemaakt is tijdens een periode dat de Nederlanders zeer actief was in Azië. Ze veroverden stukken land om daarmee hun voordeel te doen in de opbloeiende specerijenmarkt. De manier waarop de Japanners de Nederlanders bedienen, kan ook een minder altruïstische insteek hebben dan ik zojuist beschreven heb. Tijdens deze bloederige periode in de geschiedenis zou deze Japanse gastvrijheid ook uit een gevoel van angst voort kunnen komen. Waren de Japanners zo gastvrij omdat ze zelf niet de dupe wilden worden van de Hollandse drift om te koloniseren? Was het juist zo dat de Nederlanders op deze manier ontvangen werden omdat Japan ook een graantje wilde meepikken van het steeds verder uitbreidende en steeds welvarendere rijk der Nederlanden? Of werden de Japanners simpelweg betaald om deze groep Nederlandse mannen te herbergen? Gezien de ietwat spottende weergave van de kunstenaar en de tijdsgeest ben ik geneigd te concluderen dat de Japanse bevolking deze gastvrijheid niet vanuit altruïsme aanbood, maar wel wat verborgen motieven hadden.

Daarnaast is er ook nog het Nederlandse perspectief: deze ‘gasten’ brengen hun eigen gewoonten en eigendommen mee naar een plek waar ze nog nooit geweest zijn. Zij hebben zich niet verdiept in de cultuur die ze gingen bezoeken en laten zich serveren door de bevolking van deze samenleving. Het is niet duidelijk te zien of ze hun eigen eten ook nog meegebracht hebben, wat ook aanneembaar lijkt.
Ook duidelijk te zien is dat ondanks dat de Nederlanders wel bediend worden door Japanse mensen, deze niet aan tafel worden genodigd–en men elkaars cultuur dus niet leert kennen.
Zo zijn er in deze prent twee kanten te zien. De Nederlanders die als gast zich ongastvrij gedragen en de Japanners die ze toch gastvrij ontvangen. Gezien de tijdsgeest kunnen hier verschillende motieven voor zijn geweest van beide kanten: de Nederlanders die zich koning te rijk waanden in Oost Azië tijdens de Gouden Eeuw en de Japanse bevolking die waarschijnlijk toch enigszins sceptisch gastvrijheid boden aan een cultuur die ze niet goed kenden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s